Jesion, cichy następca dębu
Jesion wychodzi z cienia dębu: jaśniejszy, o rysunku słojów jak grafika. Gdzie fornir jesionowy gra najlepiej, czym różni się book-match od slip-match i na co patrzeć przy zamawianiu frontów.
Dąb zmonopolizował polskie wnętrza tak skutecznie, że przestaliśmy go widzieć. Podłoga, blat, fronty i stolik z tego samego drewna zlewają się w jedną, poprawną, całkowicie niewidzialną całość.
A tuż obok — w tej samej strefie klimatycznej i w podobnej cenie — czekał jesion. Jaśniejszy, niemal kremowy w bielu, o słojach długich, płynnych i wyrazistych. Tam, gdzie dąb daje spokojną fakturę tła, jesion daje rysunek. Jego usłojenie na dużej płaszczyźnie wygląda jak grafika wykonana pewną ręką. To drewno do oglądania, nie tylko do dotykania.
Ma też charakter techniczny, który meblarze cenią od dawna: jest sprężysty i wytrzymały. Z jesionu robiło się trzonki narzędzi, ramy, wiosła i szkielety mebli, zanim ktokolwiek pomyślał o nim jako o ozdobie.
Dlaczego teraz? Europejskie lasy jesionowe — polskie też — od blisko dwóch dekad niszczone są przez hubę jesionową (Hymenoscyphus fraxineus). Drewno z wycinanych chorych drzew trafia na rynek w ilościach wcześniej nieosiągalnych. Stolarze i producenci frontów kuchennych coraz częściej go oferują; ceny porównywalne z dębem, choć na gotowe fronty fornirowane na wymiar należy liczyć około 450–900 zł/m² zależnie od wykończenia i warsztatu.
Fornir jesionowy chętnie przyjmuje wybarwienia — od naturalnej bieli po głębokie brązy i czernie, przy których rysunek słojów nie znika, tylko nabiera kontrastu. Najlepiej brzmi w towarzystwie kolorów złamanych: szałwii, atramentu, terakoty, ciepłej szarości. Jego chłodnawa jasność równoważy je bez wysiłku. W duecie z dębową podłogą nie kłóci się — rozjaśnia kadr o pół tonu. Matowy olej zachowuje rysunek lepiej niż lakier: połysk spłaszcza trójwymiarowość słojów.
Przy zamawianiu frontów decyduje jedno, i nie jest to gatunek drewna. Decyduje sekwencja arkuszy. Fornir kroi się z jednego pnia w kolejnych plastrach, które można układać lustrzanie (book-match) albo przesuwać rytmicznie (slip-match), i to ten układ robi z płaszczyzny kompozycję albo chaos. Jesion wybacza tu znacznie mniej niż dyskretny dąb: przypadkowo zestawione arkusze widać z drugiego końca pokoju i już się tego nie odzobaczy.
Lubi też duże, spokojne płaszczyzny — minimum 500–600 mm szerokości, żeby słoje miały gdzie płynąć. Na drobnych frontach z uchwytami rysunek kroi się na kawałki i traci sens. Jesion na dwunastu szufladkach to zmarnowane pieniądze. Odradzamy.
Praktyczny wniosek: jesionu nie wybiera się z próbki 10 × 10 cm. U stolarza trzeba poprosić o widok całej sekwencji arkuszy przewidzianych na mebel — i zapytać wprost, czy to book-match czy slip-match. W tym drewnie kupuje się rysunek. A rysunek istnieje tylko w całości.