Taras ogrodowy jako program mieszkania: lekcja Casa Arbo

Jedno z dziesięciu mieszkań Casa Arbo w São Paulo ma wejście od strony ogrodu. Z poziomu ziemi. Przez prywatny trawnik. Jak dom wolnostojący w strukturze wielorodzinnego budynku.

Ten efekt nie jest trikiem projektowym. Jest konsekwencją geometrii działki: teren opada, budynek odpowiada schodkową bryłą, schodkowa bryła generuje mieszkania na różnych poziomach gruntu, a jedno z nich ląduje dokładnie tam, gdzie ogród i posadzka mogą się spotkać bez schodka. Perkins&Will i krajobrazowcy Cardim Arquitetura Paisagística nie dodali ogrodu do gotowego budynku — ogród wynika z budynku. Słowo "standard" jest tu dosłowne, nie marketingowe: tarasy ogrodowe są w projekcie, bo działka to wymusiła i projekt na tym oparł sens.

Program, nie bonus

Polski rynek mieszkaniowy używa słów "taras", "ogród", "prywatna zieleń" jak każde inne w ofercie — razem z "panoramicznym widokiem" i "prestiżową lokalizacją". Taras jest premium, bo zajmuje rzadki zasób. Jest premium też dlatego, że jego urządzenie zostało przerzucone na kupującego. Deweloper oddaje surową płytę betonową. Reszta — posadzka, odwodnienie, zieleń, meble, oświetlenie — jest Twoim problemem.

Wynik jest znany. Trzy czwarte polskich tarasów i ogrodów na wyłączność funkcjonuje z "płytkami tarasowymi 30×30" w kolorze parkingu podziemnego, jedną okrągłą donicą z wawrzynem przy drzwiach i kilkoma betonowymi doniczkami bez planu. Ogród jest oficjalnie własny. Używany — okazjonalnie, przez dwa albo trzy miesiące, z wahaniem.

Powód jest prozaiczny: kupujący dostaje nieuzbrojony teren, nie pokój. Gotowy do zamieszkania pokój ma podłogę, ściany, sufit, logikę — nawet pusty. Nieuzbrojony taras ma tylko ekspozycję na zewnątrz i pytanie, co dalej.

Odpowiedź na to pytanie kosztuje. Posadzka kompozytowa to 80–150 zł/m², deska akacjowa trochę mniej; instalacja elektryczna z punktami oświetleniowymi przy elewacji — od kilku do kilkunastu tysięcy złotych, zależnie od wyjścia z mieszkania. Przy tarasie dwudziestometrowym rachunek za samo "nadanie mu formy" zbliża się do ceny przyzwoitego fotela — z tą różnicą, że fotel można kupić kiedy się ma pieniądze, a taras czeka.

Casa Arbo i logika wcześniejsza niż beton

ACROS Fukuoka (Emilio Ambasz, 1995) stoi w centrum handlowym i administracyjnym Fukuoki i ma problem z parcelą: miejski plac publiczny, którego deweloper nie mógł zlikwidować. Ambasz nie przykrył go budynkiem — podniósł go i rozłożył przez wszystkie kondygnacje. Cała południowa fasada to schody z nasadzeniami, od poziomu terenu po dach. Trzydzieści lat temu były to sadzonki. Dziś jest to las miejski przez szesnaście pięter.

Zieleń ACROS nie jest dekoracją naklejoną na fasadę. Jest elementem nośnym koncepcji — co widać w tym, że rozrosła się, a nie znikła, bo nikt nie wiedział jak ją utrzymać.

Casa Arbo w São Paulo idzie podobną drogą z innym punktem wyjścia. Działka ma 6070 m² i wąski front od ulicy poszerzający się ku tyłowi przy jednoczesnym opadaniu terenu. Schodkowa bryła jest bezpośrednią odpowiedzią na tę geometrię — nie jednym z możliwych rozwiązań estetycznych, lecz rozwiązaniem wynikającym z parceli. Fernando Vidal z Perkins&Will zaprojektował budynek, który geometrii terenu nie zwalcza, lecz z niej wyrasta. Efektem są obszerne tarasy ogrodowe przez całą wysokość — i jeden garden unit z wejściem z ogrodu na poziomie gruntu.

Precedens i przykład dzieli trzydzieści lat i dwa kontynenty. Łączy je jedno: ogród był w projekcie zanim wylano beton.

Co to oznacza dla kupującego

Pytanie "czy ten taras jest tarasem" warto zadać zanim podpisze się umowę deweloperską. Nie jest oczywiste.

Dwa metry kwadratowe oznaczone jako "taras" to zwykle balkon bez balustrady — z instalacjami i odwodnieniem identycznymi jak na balkonie trzeciego piętra. Dwadzieścia metrów "ogrodu na wyłączność" może być funkcjonalne albo zaskakująco bezużyteczne, zależnie od trzech rzeczy: czy odwodnienie jest zaprojektowane (nie "zakładane"), czy jest instalacja elektryczna z punktami zewnętrznymi, i czy nawierzchnia jest gotowa do skończenia bez kolosalnych przeróbek.

Jest jeszcze kwestia głębokości — i to jest ta, o którą nikt nie pyta. Taras o głębokości czterech metrów pozwala siedzieć tyłem do ściany i mieć przed sobą coś poza żelbetem sąsiada. Taras o głębokości półtora metra pozwala stać bokiem. Katalogi deweloperów te dwie sytuacje traktują identycznie — metry kwadratowe się zgadzają, przestrzenie nie.

Przy tarasie o głębokości czterech metrów pojawia się coś, o czym nikt nie mówi w kontekście "ogrodu w cenie": możliwość postawienia stołu jadalnego na zewnątrz. Nie składanego plastiku na trzy miesiące. Stołu. Z krzesłami, które nie muszą iść na zimę do piwnicy, bo materiał i konstrukcja to wytrzymują. Różnica w inwestycji między "zestawem ogrodowym na sezon" a "meblami zewnętrznymi, które zostają" jest porównywalna z różnicą między zakupem tapicerki z Jyska a kupnem sofy z Westwing. Przy właściwie zaprojektowanym tarasie ta inwestycja ma sens. Przy nieuzbrojonym betonowym płycie — nie ma.

Granica między wnętrzem a zewnętrzem

Kiedy taras ma głębokość, instalacje i gotową nawierzchnię — kiedy jest pokojem — znika pytanie, co z nim zrobić, a pojawia się pytanie o granicę: gdzie kończy się salon?

Dobrze zaprojektowany taras odpowiada przez ciągłość materiału lub poziomu. Posadzka terrazzo w środku kontynuowana na tarasie w odmianie mrozoodpornej. Drewniana podłoga w salonie i drewniany podest na zewnątrz w tej samej osi, z progiem fizycznie obecnym lecz optycznie niewidocznym z głębi pokoju. To jest efekt, który widzimy na zdjęciach z Brazylii i Japonii i który w Polsce jest sporadyczny — bo wymaga koordynacji między architektem budynku, architektem wnętrz a wykonawcą. Trzy etapy, trzy firmy, trzy umowy rozłożone na trzy lata.

W Casa Arbo projekt wnętrz (Silvia Rosenthal, Andrea Barroso) i projekt krajobrazu (Cardim) były częścią jednego procesu razem z architekturą budynku. Jeden projekt, jedna premiera, jeden moment decyzji o nawierzchni i skali otworu drzwiowego w stosunku do tarasu.

Taras zaprojektowany post factum — kiedy lokator już zamieszkał i zdecydował "coś z tym zrobić" — zawsze będzie miał szew. W kolorze, w przerwie dylatacyjnej, w różnicy poziomów o trzy centymetry, która wymaga progu przekraczanego trzysta razy dziennie. To nie jest problem estetyczny. To jest problem użytkowy, który zmienia to, jak często w ogóle otwieramy drzwi.

Stawka

Ogród jako program mieszkania ma konsekwencje, których ogród jako opcja premium nie ma.

Różni się doświadczeniem codzienności: budzę się, otwieram drzwi przesuwne, jestem na zewnątrz — nie: przekraczam próg serwisowy między zlewozmywakiem a suszarką, bo taras jest "od kuchni", bo od salonu był za drogi w realizacji.

W polskim kontekście temat nabiera wagi z powodów niemal topograficznych. Zasoby w dużych miastach gęstnieją, działki są trudniejsze. Kiedy deweloper dostaje parcelę z nachyleniem, z wąskim frontem, z ograniczoną wysokością — schodkowe projektowanie wraca jako odpowiedź na teren, nie jako trend. Każda taka decyzja jest potencjalnie Casa Arbo. Albo jest kolejnym budynkiem z surową płytą, do której kupujący wróci za rok z pytaniem co teraz.

W Casa Arbo jeden lokator ma trawnik przed drzwiami. Dziewięcioro pozostałych ma tarasy przez całą wysokość budynku. Nikt z nich nie dostał "tarasu w cenie". Dostali taras w projekcie.

To jest inne mieszkanie.